Νέο Κληρονομικό Δίκαιο 2026: Τι αλλάζει από 16 Σεπτεμβρίου;

Νέο κληρονομικό δίκαιο 2026:

Η 16η Σεπτεμβρίου 2026 αποτελεί κομβική ημερομηνία για το ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο. Με τον ν. 5303/2026, το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα αναμορφώνεται συνολικά και εισάγονται νέοι κανόνες για τη νόμιμη μοίρα, τις διαθήκες, την εξ αδιαθέτου διαδοχή, τις κληρονομικές συμβάσεις, τα χρέη της κληρονομίας και τη διανομή της περιουσίας.

Τι αλλάζει στην πράξη; Ποιος προστατεύεται περισσότερο; Τι γίνεται με τη νόμιμη μοίρα; Μπορεί πλέον κάποιος να παραιτηθεί από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα; Και τι πρέπει να γνωρίζει κάποιος που έχει ήδη συντάξει διαθήκη;

Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο δεν αποτελεί μία απλή τροποποίηση επιμέρους διατάξεων. Εισάγει μία διαφορετική προσέγγιση στην οργάνωση της κληρονομικής διαδοχής και δημιουργεί νέες δυνατότητες για τον έγκαιρο σχεδιασμό της οικογενειακής και περιουσιακής κατάστασης.

Πότε εφαρμόζεται το νέο Κληρονομικό Δίκαιο;

Νέο Κληρονομικό Δίκαιο 2026 

Σύμφωνα με το άρθρο 41 του ν. 5303/2026, οι βασικές νέες ρυθμίσεις εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων των οποίων ο θάνατος επέρχεται από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. 

Επομένως, ως γενικός κανόνας:

• θάνατος έως και 15 Σεπτεμβρίου 2026 → εφαρμογή του προηγούμενου καθεστώτος, με την επιφύλαξη των ειδικών μεταβατικών διατάξεων,
• θάνατος από 16 Σεπτεμβρίου 2026 → εφαρμογή του νέου Κληρονομικού Δικαίου.

Ωστόσο, η ημερομηνία θανάτου δεν είναι πάντοτε το μοναδικό στοιχείο που πρέπει να εξετάζεται.

Οι μεταβατικές διατάξεις του ν. 5303/2026 προβλέπουν ειδικούς κανόνες για διαθήκες, δημοσίευση διαθηκών, διανομή κληρονομίας και άλλες ήδη υφιστάμενες έννομες καταστάσεις.

Για κάθε συγκεκριμένη υπόθεση πρέπει επομένως να ελέγχονται η ημερομηνία θανάτου, η διαθήκη, ο χρόνος σύνταξης και δημοσίευσής της και το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η κληρονομική διαδικασία.

Οι 10 σημαντικότερες αλλαγές στο Κληρονομικό Δίκαιο

1. Η νόμιμη μοίρα γίνεται κατά βάση χρηματική αξίωση

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τη νόμιμη μοίρα.

Ο νόμιμος μεριδούχος εξακολουθεί να προστατεύεται, όμως η προστασία του αποκτά πλέον διαφορετική μορφή: η νόμιμη μοίρα λειτουργεί κατά βάση ως χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου.

Έτσι, ο νόμιμος μεριδούχος δεν αποκτά αυτομάτως συγκυριότητα στα ακίνητα ή στα υπόλοιπα συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία της κληρονομίας.

Η αλλαγή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία όταν στην κληρονομία περιλαμβάνονται ακίνητα, επιχειρήσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που δεν είναι πρακτικό να κατακερματιστούν.

Η βασική προστασία της νόμιμης μοίρας παραμένει συνδεδεμένη με το 1/2 της εξ αδιαθέτου μερίδας που θα είχε ο μεριδούχος.

Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, πάντως, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει αυτούσια απόδοση περιουσιακού στοιχείου ή ποσοστού αντί χρηματικής καταβολής.

2. Νέα δικαιώματα για τον επιζώντα σύζυγο

Το νέο δίκαιο ενισχύει σε σημαντικά σημεία τη θέση του επιζώντος συζύγου.

Όταν ο σύζυγος συντρέχει με ένα τέκνο, η εξ αδιαθέτου μερίδα του αυξάνεται στο 1/3.

Όταν συντρέχει με δύο ή περισσότερα τέκνα, εξακολουθεί να λαμβάνει 1/4.

Όταν συντρέχει με συγγενείς της δεύτερης τάξης, λαμβάνει 1/2.

Ακόμη σημαντικότερη είναι η περίπτωση κατά την οποία δεν υπάρχουν συγγενείς της πρώτης ή της δεύτερης τάξης: ο επιζών σύζυγος καλείται πλέον στο σύνολο της κληρονομίας.

Οι νέες ρυθμίσεις επηρεάζουν επομένως σημαντικά τις περιπτώσεις στις οποίες ο θανών αφήνει σύζυγο αλλά δεν αφήνει τέκνα ή στενότερους συγγενείς.

3. Ενισχύεται η προστασία της οικογενειακής κατοικίας

Ο επιζών σύζυγος αποκτά, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, δικαίωμα να χρησιμοποιεί χωρίς αντάλλαγμα για ένα έτος το ακίνητο που αποτελούσε την κύρια κατοικία του ζευγαριού.

Παράλληλα, το νέο πλαίσιο προβλέπει δυνατότητες δικαστικής προστασίας που μπορούν να αποκτήσουν ιδιαίτερη σημασία όταν υπάρχουν περισσότερα κληρονομικά συμφέροντα πάνω στην ίδια κατοικία.

4. Για πρώτη φορά προστατεύεται κληρονομικά ο σύντροφος σε ελεύθερη ένωση

Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο αναγνωρίζει ειδική προστασία και για τον σύντροφο που συζούσε με τον θανόντα χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης.

Υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, μπορεί να αποκτήσει δικαιώματα σχετικά με:

• τα οικιακά αντικείμενα,
• την κοινή κύρια κατοικία,
• και, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, την ίδια την κληρονομική διαδοχή.

Κατά κανόνα, απαιτείται μόνιμη συμβίωση κατά τα τελευταία τρία έτη πριν από τον θάνατο.

Η προϋπόθεση αυτή δεν εφαρμόζεται όταν υπάρχουν κοινά τέκνα.

Σε περίπτωση κατά την οποία δεν υπάρχει σύζυγος ούτε συγγενής που να καλείται στην κληρονομία, ο σύντροφος μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου και κατόπιν της προβλεπόμενης διαδικασίας, να καταστεί εξ αδιαθέτου κληρονόμος.

5. Καθιερώνεται κληροδοσία υπέρ εκείνου που φρόντιζε τον θανόντα

Το νέο δίκαιο αναγνωρίζει ειδική αξίωση υπέρ προσώπου που παρείχε ουσιώδη και χωρίς αντάλλαγμα φροντίδα στον κληρονομούμενο.

Απαιτείται, μεταξύ άλλων, η φροντίδα να είχε παρασχεθεί για τουλάχιστον έξι μήνες κατά τα τελευταία τρία έτη πριν από τον θάνατο.

Ο φροντιστής δεν γίνεται αυτομάτως κληρονόμος.

Μπορεί όμως να αποκτήσει αξίωση κληροδοσίας, η οποία κατά κανόνα έχει χρηματικό αντικείμενο.

Η ρύθμιση αυτή μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία σε οικογενειακές περιπτώσεις όπου ένα τέκνο, συγγενής ή άλλο πρόσωπο έχει αναλάβει ουσιαστικά τη φροντίδα ενός ηλικιωμένου ή ασθενούς ανθρώπου.

6. Εισάγονται οι κληρονομικές συμβάσεις

Μία από τις πιο σημαντικές καινοτομίες είναι η δυνατότητα σύναψης κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου.

Μέσω της νέας αυτής δυνατότητας μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, να οργανωθεί συμβατικά η τύχη της περιουσίας μετά τον θάνατο.

Μπορεί να προβλέπεται, μεταξύ άλλων:

• εγκατάσταση κληρονόμου,
• κληροδοσία,
• καταπίστευμα,
• τρόπος,
• και, μέσα στα όρια του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου, επιλογή εφαρμοστέου δικαίου.

Η βασική διαφορά από τη διαθήκη είναι η συμβατική και δεσμευτική φύση της ρύθμισης.

Οι κληρονομικές συμβάσεις μπορούν να καταρτίζονται από 16 Σεπτεμβρίου 2026.

7. Επιτρέπεται η εκ των προτέρων παραίτηση από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα

Το νέο δίκαιο επιτρέπει τη σύναψη συμφωνίας με την οποία ένα πρόσωπο μπορεί να παραιτηθεί εκ των προτέρων από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα.

Η παραίτηση μπορεί να αφορά ολόκληρη την κληρονομία, μέρος αυτής ή ακόμη και αποκλειστικά τη νόμιμη μοίρα.

Η δυνατότητα αυτή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη στον σχεδιασμό μεγάλων οικογενειακών περιουσιών και επιχειρήσεων.

Παράλληλα, όμως, πρόκειται για μία δικαιοπραξία με σημαντικές και μακροχρόνιες συνέπειες και απαιτεί ιδιαίτερη νομική αξιολόγηση.

8. Περιορίζεται η προσωπική ευθύνη του κληρονόμου για τα χρέη

Το νέο καθεστώς μεταβάλλει σημαντικά την αντιμετώπιση των κληρονομικών χρεών.

Ο κληρονόμος δεν ευθύνεται πλέον, κατά τον νέο γενικό κανόνα, με την προσωπική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας.

Αυτό αποτελεί σημαντική αλλαγή σε σχέση με το προηγούμενο σύστημα.

Δεν σημαίνει όμως ότι τα χρέη του θανόντος διαγράφονται.

Η κληρονομιαία περιουσία εξακολουθεί να αποτελεί την περιουσιακή βάση για την ικανοποίηση των κληρονομικών δανειστών και ο κληρονόμος οφείλει να τηρεί τους περιορισμούς που προβλέπει ο νόμος.

Σε περίπτωση παράβασης των κανόνων διαχείρισης, μπορεί να δημιουργηθεί προσωπική ευθύνη.

9. Νέο πλαίσιο για τη δικαστική εκκαθάριση της κληρονομίας

Η δικαστική εκκαθάριση αποκτά αυξημένη πρακτική σημασία.

Όταν διατάσσεται δικαστική εκκαθάριση, η κληρονομιαία περιουσία διαχωρίζεται από την προσωπική περιουσία του κληρονόμου και αντιμετωπίζεται ως χωριστή περιουσιακή ομάδα υπό τη διοίκηση εκκαθαριστή.

Η διαδικασία μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο σε σύνθετες κληρονομίες με σημαντικά χρέη ή αβεβαιότητα ως προς τις υποχρεώσεις του θανόντος.

10. Αλλάζουν σημαντικά οι κανόνες για τις διαθήκες

Το νέο δίκαιο αναμορφώνει τους κανόνες για τη σύνταξη, τη δημοσίευση και την παραγωγή αποτελεσμάτων των διαθηκών.

Μεταξύ άλλων, προβλέπεται δυνατότητα σύνταξης διαθήκης από την ηλικία των 16 ετών, ενώ θεσπίζονται ειδικοί περιορισμοί για ορισμένες ιδιόγραφες διαθήκες προσώπων που περιθάλπονται σε φορείς υγείας ή κοινωνικής φροντίδας.

Οι νέες διατάξεις αποσκοπούν, μεταξύ άλλων, στην προστασία της ελεύθερης βούλησης του διαθέτη και στον περιορισμό πιθανών καταχρηστικών επιρροών.

Τι σημαίνει το νέο Κληρονομικό Δίκαιο για όσους έχουν ήδη διαθήκη;

Η ύπαρξη παλιάς διαθήκης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτή πρέπει να αλλάξει.

Ωστόσο, από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 το νομικό περιβάλλον μεταβάλλεται σημαντικά.

Όποιος έχει ήδη συντάξει διαθήκη και διαθέτει σημαντική περιουσία, ακίνητα, εταιρικές συμμετοχές ή περιουσία σε περισσότερες χώρες θα πρέπει να εξετάσει εάν ο υφιστάμενος σχεδιασμός εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στους στόχους του.

Ιδιαίτερη σημασία μπορεί να έχουν:

• η νόμιμη μοίρα,
• τα δικαιώματα συζύγου ή συντρόφου,
• προηγούμενες δωρεές και γονικές παροχές,
• η ύπαρξη παιδιών από διαφορετικές οικογενειακές σχέσεις,
• κληρονομικά χρέη,
• ακίνητα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό,
• και η δυνατότητα σύναψης κληρονομικής σύμβασης.
  

Νόμιμη μοίρα και νέος νόμος: τι πρέπει να προσέξετε;

Η μετατροπή της νόμιμης μοίρας σε χρηματική αξίωση μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται κληρονομικές διαφορές.

Για παράδειγμα, όταν η κληρονομία περιλαμβάνει ένα σημαντικό ακίνητο, η νέα λογική μπορεί να επιτρέψει στον κληρονόμο να διατηρήσει το ακίνητο, ενώ ο νόμιμος μεριδούχος θα έχει χρηματική αξίωση.

Αυτό μπορεί να περιορίσει τον κατακερματισμό ακινήτων και επιχειρήσεων και να μειώσει ορισμένες μορφές κληρονομικής συγκυριότητας.

Ωστόσο, ο ακριβής υπολογισμός της νόμιμης μοίρας μπορεί να απαιτεί έλεγχο ολόκληρης της περιουσιακής ιστορίας του κληρονομουμένου, συμπεριλαμβανομένων προηγούμενων παροχών και δωρεών.

Συχνές ερωτήσεις για το νέο Κληρονομικό Δίκαιο 2026

Πότε ξεκινά να ισχύει το νέο Κληρονομικό Δίκαιο;

Ο γενικός κανόνας του άρθρου 41 του ν. 5303/2026 είναι ότι οι βασικές νέες ρυθμίσεις εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά.

Τι ισχύει αν ο θάνατος έγινε πριν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026;

Κατά κανόνα εφαρμόζεται το προηγούμενο Κληρονομικό Δίκαιο, αλλά πρέπει να ελεγχθούν οι ειδικές μεταβατικές διατάξεις.

Καταργείται η νόμιμη μοίρα;

Όχι. Η νόμιμη μοίρα διατηρείται, αλλά αλλάζει η νομική της λειτουργία και μετατρέπεται κατά βάση σε χρηματική αξίωση.

Ποιο είναι το ποσοστό της νόμιμης μοίρας;

Η νόμιμη μοίρα εξακολουθεί να αντιστοιχεί στο 1/2 της εξ αδιαθέτου μερίδας του νόμιμου μεριδούχου.

Μπορεί ο νόμιμος μεριδούχος να ζητήσει ακίνητο αντί για χρήματα;

Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει αυτούσια απόδοση περιουσιακού στοιχείου ή ποσοστού.

Τι αλλάζει για τον επιζώντα σύζυγο;

Αλλάζουν σημαντικά τα ποσοστά εξ αδιαθέτου διαδοχής, ενώ ενισχύεται και η προστασία της οικογενειακής κατοικίας.

Κληρονομεί ο σύντροφος χωρίς γάμο;

Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο αναγνωρίζει για πρώτη φορά ειδική κληρονομική προστασία στον σύντροφο σε ελεύθερη ένωση. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις μπορεί ακόμη και να κληθεί στην κληρονομία.

Μπορώ να παραιτηθώ από τη μελλοντική μου νόμιμη μοίρα;

Ναι. Ο ν. 5303/2026 εισάγει δυνατότητα συμβατικής παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου.

Ευθύνεται πλέον ο κληρονόμος για τα χρέη με τη δική του περιουσία;

Ο νέος κανόνας περιορίζει σημαντικά την προσωπική ευθύνη του κληρονόμου, χωρίς όμως να εξαφανίζει τα χρέη της κληρονομίας.

Πρέπει να αλλάξω την παλιά μου διαθήκη;

Όχι απαραίτητα. Ωστόσο, είναι σκόπιμο να ελεγχθεί αν ο υφιστάμενος κληρονομικός σχεδιασμός εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στις επιθυμίες και στην οικογενειακή και περιουσιακή κατάσταση του διαθέτη.

Μπορώ να κάνω κληρονομική σύμβαση;

Από 16 Σεπτεμβρίου 2026 το νέο δίκαιο προβλέπει τη δυνατότητα σύναψης κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Κληρονομικός σχεδιασμός μετά τον ν. 5303/2026

Η σημαντικότερη πρακτική συνέπεια της νέας νομοθεσίας είναι ότι ο κληρονομικός σχεδιασμός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Η ύπαρξη διαθήκης από μόνη της μπορεί να μην αρκεί για την αποτελεσματική οργάνωση μίας σύνθετης περιουσίας.

Ιδίως σε περιπτώσεις μεγάλης ακίνητης περιουσίας, οικογενειακών επιχειρήσεων, περιουσίας σε διαφορετικές χώρες ή σύνθετων οικογενειακών σχέσεων, είναι πλέον σημαντικό να εξετάζονται συνολικά:

η διαθήκη, η νόμιμη μοίρα, οι προηγούμενες παροχές, οι κληρονομικές συμβάσεις, τα δικαιώματα του συζύγου ή συντρόφου και οι υποχρεώσεις της κληρονομίας.

Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο δημιουργεί περισσότερες επιλογές. Παράλληλα, όμως, κάνει τον σωστό και έγκαιρο νομικό σχεδιασμό ακόμη πιο σημαντικό.

Κάθε κληρονομική υπόθεση πρέπει να εξετάζεται εξατομικευμένα, ιδίως κατά τη μεταβατική περίοδο μεταξύ του παλαιού και του νέου καθεστώτος.

Χρειάζεστε εξατομικευμένη νομική αξιολόγηση;

Οι νέες διατάξεις του Κληρονομικού Δικαίου μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά υφιστάμενες διαθήκες, δικαιώματα νόμιμων μεριδούχων, κληρονομικές διαφορές, ακίνητη περιουσία και τον μελλοντικό σχεδιασμό μιας οικογενειακής περιουσίας.

Στο δικηγορικό γραφείο Οικονομου & Οικονομου, οι έμπειροι δικηγόροι κληρονομικού δικαίου με πολυετή ενασχόληση στον τομέα ακινήτων και κληρονομιών, σας παρέχουν εξατομικευμένη νομική αξιολόγηση και συμβουλευτική με γνώμονα την ορθή, ασφαλή και ταχύτατη καθοδήγηση σε ζητήματα κληρονομικού δικαίου, διαθηκών, νόμιμης μοίρας, αποδοχής και διανομής κληρονομίας, καθώς και σε ζητήματα κληρονομικού σχεδιασμού με διεθνή στοιχεία.

Η κάθε υπόθεση αξιολογείται με βάση τα πραγματικά περιστατικά, την περιουσιακή κατάσταση, τις οικογενειακές σχέσεις και το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο.

Νέο Κληρονομικό Δίκαιο 2026: δείτε τι αλλάζει από 16 Σεπτεμβρίου στη νόμιμη μοίρα, τις διαθήκες, τους κληρονόμους, τα χρέη και τα δικαιώματα συζύγων και συντρόφων.

• Το νέο καθεστώς εφαρμόζεται κατά γενικό κανόνα από 16 Σεπτεμβρίου 2026.
• Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται κατά βάση σε χρηματική αξίωση.
• Ενισχύονται τα κληρονομικά δικαιώματα του επιζώντος συζύγου.
• Αναγνωρίζεται ειδική προστασία στον σύντροφο σε ελεύθερη ένωση.
• Εισάγονται κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου.
• Επιτρέπεται υπό προϋποθέσεις η παραίτηση από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα.
• Περιορίζεται η προσωπική ευθύνη του κληρονόμου για τα κληρονομικά χρέη.
• Εισάγονται νέες ρυθμίσεις για διαθήκες και κληρονομικό σχεδιασμό.